Kabinet praat zaterdag verder op Catshuis, drie blokken vertrekken vrijdag zonder akkoord

Het kabinet praat zaterdag 31 oktober opnieuw met de oppositie over het belastingplan, op het Catshuis. Premier Jetten, de vicepremiers Yeşilgöz en Van den Brink en de bewindslieden van Financiën Heinen en Eerenberg zitten aan tafel. Een eerdere onderhandelingsronde op vrijdag leverde nog geen akkoord op. Het Catshuis in Den Haag is de ambtswoning van de minister-president. Het is de vaste plek voor crisisoverleg binnen het kabinet. Een belastingplan en de bijbehorende begrotingen moeten elk jaar door de Tweede Kamer. Zonder meerderheid ontbreekt de wettelijke basis om belasting te heffen en geld uit te geven.

Op vrijdag kwamen drie combinaties van oppositiepartijen achtereenvolgens langs de kabinetstop: ChristenUnie en 50Plus, het rechtse blok JA21, BBB en SGP, en de combinatie Pro en Volt. Geen van de drie gesprekken over het belastingplan en de begrotingen leidde tot een akkoord. Het kabinet heeft geen meerderheid in de Tweede Kamer. Voor elk wetsvoorstel moet het dus steun zoeken buiten de eigen coalitie. Door apart met elk blok te praten, bepaalt het kabinet welke partijen het dichtst bij een akkoord staan.

JA21, BBB en SGP kondigden donderdag aan dat ze vanaf nu gezamenlijk optrekken in de onderhandelingen. In een gezamenlijke brief bieden de drie partijen aan ook de overige begrotingen te steunen, op voorwaarde van brede lastenverlichting. Ze houden daarbij vast aan hun staande eisen over asiel, stikstof en medisch-ethische kwesties. Door als blok te onderhandelen, staan de drie partijen sterker tegenover het kabinet. Elke partij apart had minder druk kunnen uitoefenen. Het kabinet moet nu afwegen of het die gezamenlijke eis kan inwilligen. Of dat het daarmee te veel van zijn eigen coalitie loslaat.

Het kabinet maakt nog altijd geen keuze tussen steun van de linkse of de rechtse oppositieflank. Premier Jetten herhaalde dat het kabinet niet uit is op een keuze tussen links en rechts. Hij wil met beide blokken tot een akkoord komen. Beide routes brengen voor de coalitie pijnlijke eisen met zich mee. Zolang het kabinet geen van beide blokken de voorkeur geeft, blijft het aan beide onderhandelingstafels zitten. De kans groeit dat pas laat duidelijk wordt welke partijen het akkoord steunen.

Tijd speelt mee bij elke onderhandelingsronde. Hoe langer een meerderheid uitblijft, hoe korter de periode wordt waarin de Kamer de begroting nog kan behandelen. Dat verklaart waarom de kabinetstop na een mislukte vrijdag direct doorgaat op zaterdag, in plaats van de onderhandelingen te laten liggen. Een minderheidskabinet kan niet simpelweg wachten tot een blok toegeeft. Het moet zelf het initiatief nemen om de impasse te doorbreken, anders loopt de tijd voor de begroting verder weg.

De opstelling van beide blokken bepaalt ook hoe de rest van het jaar verloopt. Wint het rechtse blok terrein, dan verschuift het accent van het belastingplan richting hun eisen. Gaat het kabinet mee met de linkse flank, dan verandert het pakket in een andere richting. Zolang die keuze uitblijft, blijven ook de inhoudelijke contouren van het uiteindelijke belastingplan onzeker voor burgers en bedrijven die op duidelijkheid wachten.

Het overleg van zaterdag moet uitwijzen of een van de twee blokken, of een combinatie daarvan, zich alsnog bindt aan het belastingplan.