Kabinet Jetten overleeft crisisdag, VVD praat weekend verder over toekomst coalitie

Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA onder premier Jetten is vrijdag niet gevallen. Het overleg tussen Jetten, VVD-leider Yesilgöz en CDA-vicepremier Van den Brink duurde zeven tot acht uur. Daarna stond Jetten rond 19.30 uur de pers te woord. De drie coalitiepartijen zijn het na die crisisdag nog niet eens over de vorm, de koers en de onderlinge verhoudingen binnen het kabinet. Ze praten daar dit weekend verder over.

Jetten leidt een kabinet zonder eigen meerderheid in de Tweede Kamer. Voor elk wetsvoorstel is hij afhankelijk van de steun van oppositiepartijen daarbuiten, een afhankelijkheid die de verhoudingen binnen de coalitie voortdurend onder druk zet. Die afhankelijkheid liep vrijdag vast op het belastingplan voor volgend jaar. Donderdagavond stemde de Kamer over dat plan. Het werd met de kleinst mogelijke marge aangenomen. Dat lukte alleen met steun van de oppositiepartijen Pro en Volt. D66 en CDA hadden met hen een deal gesloten, buiten de VVD om. De VVD stemde tegen het eigen belastingplan. De partij eist nu een correctie, zowel op de inhoud van het plan als op de politieke balans binnen de coalitie. Die eis over de balans vormde vrijdag de kern van het uren durende overleg tussen Jetten, Yesilgöz en Van den Brink.

Een mislukt experiment dat op de huidige manier niet door kan: zo noemt VVD-leider Yesilgöz het minderheidskabinet na het overleg. Nog altijd volgens VVD-leider Yesilgöz sloot ze niets uit over de toekomst van het kabinet, van een kabinetsval tot het laten toetreden van een extra rechtse partij. Daarmee zet de VVD-leider de druk op D66 en CDA op scherp. Het kabinet zelf is nog niet gevallen en de gesprekken gaan door. Voor de VVD staat het eigen vertrek op het spel, en sinds vrijdag ook de komst van een extra, rechtse partij in de coalitie.

CDA-vicepremier Van den Brink wil geen kamp kiezen tussen Jetten en Yesilgöz: hij noemt zichzelf liever kamp kabinet, zegt hij. Hij zegt hoopvol te zijn dat het kabinet blijft zitten. Van den Brinks opstelling staat daarmee tussen de harde conclusie van Yesilgöz en de bemiddelende toon van Jetten in. Waar Yesilgöz het kabinet in zijn huidige vorm al afschrijft, houdt Van den Brink de deur open voor een coalitie die blijft zitten zoals ze is. Zijn uitspraken vielen, net als die van Yesilgöz, na afloop van het crisisoverleg van vrijdag.

Premier Jetten wil de komende dagen in alle rust doorpraten met de coalitiepartijen, zegt hij, met als doel verbetering op inhoudelijk, politiek en persoonlijk vlak. Die drie onderdelen raken precies de punten waarop de coalitie vrijdag vastliep: de inhoud van het belastingplan, de politieke balans die de VVD eist en de onderlinge verhoudingen tussen de partijleiders. Een akkoord daarover moet het meningsverschil overbruggen tussen Yesilgöz, die het kabinet al mislukt noemt, en Van den Brink, die zich hoopvol toont. Dit weekend moet blijken of Jettens aanpak werkt en de coalitie van D66, VVD en CDA bij elkaar blijft.