Fractieleiders D66, VVD en CDA sluiten aan bij crisisberaad op De Zwaluwenberg

Fractievoorzitters Jan Paternotte (D66), Ruben Brekelmans (VVD) en Henri Bontenbal (CDA) sloten zaterdag aan bij het crisisoverleg van hun partijen op landgoed De Zwaluwenberg bij Hilversum. Tot dan voerden alleen premier Rob Jetten en de vicepremiers Dilan Yeşilgöz (VVD) en Bart van den Brink (CDA) de gesprekken over de toekomst van het minderheidskabinet-Jetten. Het overleg op het landgoed ging zaterdag van start, na eerdere gesprekken op het ministerie van Algemene Zaken in Den Haag, en wordt zondag voortgezet.

Normaal onderhandelen bij zo’n kabinetscrisis alleen de vicepremiers namens hun partij. De fractievoorzitters vertegenwoordigen hun partijen juist in de Tweede Kamer en moeten een akkoord daar later goedkeuren. Dat die twee rollen nu samen aan één tafel zitten, maakt een akkoord lastiger te sluiten.

Een belastingplan zonder de VVD

De crisis ontstond nadat D66 en CDA samen met de linkse oppositiepartijen Pro en Volt een meerderheid voor het belastingplan sloten. Coalitiepartner VVD stemde daarop tegen het plan van de eigen coalitie en legde nieuwe eisen op tafel. VVD-leider Yeşilgöz noemde het minderheidskabinet daarbij een mislukte proef. Zij eist een duidelijke correctie naar rechts. Het kabinet-Jetten regeert zonder meerderheid in de Tweede Kamer. Voor wetsvoorstellen zoals het belastingplan is het daardoor afhankelijk van steun uit de oppositie, en die steun heeft nu net de eigen coalitiepartner gemist.

Dat liep vrijdag uit op een marathonoverleg. Jetten, Yeşilgöz en Van den Brink praatten toen ongeveer zeven tot acht uur op het ministerie van Algemene Zaken, zonder dat de crisis werd opgelost. Jetten zei na afloop zelf wel een basis te zien om het weekend rustig door te praten. Die rust zocht de coalitietop vervolgens buiten Den Haag, op het bosrijke landgoed bij Hilversum. Dat is verderaf van de ministeries waar de gesprekken vrijdag vastliepen.

Drie partijen, drie belangen

De VVD wil dat het kabinet een andere, rechtsere koers vaart dan het bij het belastingplan insloeg. D66 en CDA willen vasthouden aan het akkoord dat zij met Pro en Volt sloten. Dat verschil van inzicht brengt het voortbestaan van het minderheidskabinet in gevaar. Betrokken verslaggevers noemen een kabinetsval niet uitgesloten, al is het kabinet tot nu toe niet gevallen.

Ook van buiten de coalitie klinkt druk op de twee partijen die het belastingplan steunden. Volt-fractievoorzitter Laurens Dassen riep hen zaterdag tijdens een partijcongres van zijn partij op niet langer toe te geven aan politieke druk van de VVD. Die partij heeft de crisis volgens hem volledig veroorzaakt. Volt maakt zelf geen deel uit van het kabinet, maar wel van de meerderheid die het belastingplan steunde.

Dat de fractievoorzitters zich zaterdag zelf aan de onderhandelingstafel voegden, naast de vicepremiers die hun partijen al in het kabinet vertegenwoordigen, maakt een akkoord ingewikkelder. Het moet voortaan ook in de drie fracties zelf standhouden, niet alleen tussen de drie bewindspersonen. Elke fractie heeft daarbij haar eigen achterban om tevreden te houden, los van wat de drie bewindspersonen onderling afspreken.

Zondag praat de coalitietop op De Zwaluwenberg verder, met de drie fractievoorzitters er nu zelf bij. Een concrete uitkomst melden de aanwezigen tot nu toe nog niet.