Herzog wijst Eisenkot aan als formateur, maar Netanyahu won de verkiezingen

President Isaac Herzog wees oppositieleider Gadi Eisenkot van de partij Yashar zaterdag 7 november aan als eerste formateur voor een nieuwe Israëlische regering. Premier Benjamin Netanyahu’s Likud werd bij de parlementsverkiezingen eind oktober wel de grootste partij, maar Eisenkot kreeg uiteindelijk meer aanbevelingen van andere partijen dan Netanyahu. Daarmee krijgt de oppositie, niet de verkiezingswinnaar, als eerste de kans om een coalitie te vormen.

De president van Israël heeft in het formatieproces vooral een procedurele rol. Na verkiezingen praat hij met alle partijen in de Knesset. Daarna wijst hij degene aan die naar zijn inschatting de beste kans heeft op een meerderheid. Die aanwijzing is slechts de eerste stap, zonder garantie op het premierschap. Eisenkot is voormalig chef-staf van het Israëlische leger. Hij werd pas recent actief in de politiek, met zijn partij Yashar, en profileerde zich als alternatief voor zowel Netanyahu als diens traditionele tegenstanders.

Bij die verkiezingen eind oktober behaalde geen van beide blokken een absolute meerderheid in de Knesset. Noch het kamp van Netanyahu, noch dat van Eisenkot kwam over de streep, ook al bleef Likud de grootste afzonderlijke partij. Die uitslag liet de president geen gemakkelijke keuze. Zonder duidelijke winnaar bepaalt het aantal aanbevelingen van andere partijen wie als eerste mag proberen een kabinet te vormen. Een versplinterd parlement maakt iedere combinatie van partijen tot een rekensom. Elke fractie legt daarin gewicht in de schaal, ook een kleine.

Voor Eisenkot liggen er nu meerdere mogelijke wegen naar een coalitie open. Elke route kent echter zware politieke obstakels. De president gaf de opdracht aan de oppositieleider in een politiek landschap dat sterk verdeeld blijft. Geen van de blokken heeft de regie zelf in handen.

Netanyahu leidt de grootste partij, maar mag toch niet als eerste proberen te regeren. Dat komt doordat het Israëlische systeem de kandidaat met de meeste steun vooropstelt, los van de partijgrootte. Voor Netanyahu is het een tegenvaller. Zijn blok moet afwachten of Eisenkot slaagt, voordat het zelf weer aan de beurt komt. Voor Eisenkot betekent de aanwijzing vooral het begin van onderhandelingen. Partijen die hij daarvoor nodig heeft, zien elkaar onderling allerminst als vanzelfsprekende bondgenoten.