Rekenkamer - wegen en spoor Nederland niet klaar voor grote militaire transporten

De Algemene Rekenkamer concludeert dat de Nederlandse wegen en het spoor op veel plekken niet voldoen aan de militaire eisen voor transport. Dat staat in het rapport Focus op militaire mobiliteit. De Rekenkamer stelde het op 8 oktober 2026 vast en bood het op 13 oktober aan de Tweede Kamer aan. De Rekenkamer is de onafhankelijke instelling die controleert of het Rijk zijn geld goed besteedt. Nederland vervult als NAVO-bondgenoot een centrale rol bij het doorvoeren van militair materieel van en naar andere bondgenoten, de zogeheten Host Nation Support. Die rol komt voort uit de ligging aan de Noordzee en de grote havens. Verreweg het meeste bondgenootschappelijke materieel moet over Nederlandse wegen, spoor en water naar het oosten van Europa. Door de oorlog in Oekraïne staat die rol sinds enkele jaren volop in de aandacht bij Defensie en de Rekenkamer.

Vooral de doorrijhoogte van viaducten en de draagkracht van bruggen wijken het meest af van wat voor militair transport nodig is. Op het spoor is vooral het vervoer van breed materieel een probleem. Verouderde bruggen leiden nu al tot beperkingen voor regulier vrachtverkeer; bij militair transport telt dat nog zwaarder.

Op basis van de nu bekende ramingen is mogelijk 9,5 miljard euro nodig om wegen en spoor geschikt te maken voor militaire mobiliteit. Ongeveer 4,5 miljard euro daarvan betreft dual-use-investeringen in instandhouding en capaciteitsvergroting, die zowel burgers als het leger ten goede komen; ongeveer 5 miljard euro is specifiek voor aanvullende militaire eisen. Een deel van de totale opgave, vooral voor de vaarwegen, is nog onbekend.

Die kosten komen boven op een onderhoudstekort dat al bestond voordat de militaire eisen in beeld kwamen. ProRail beheert het spoor, Rijkswaterstaat de rijkswegen; samen zeggen de twee uitvoeringsorganisaties de komende vijftien jaar 37,4 miljard euro meer nodig te hebben dan begroot voor instandhouding van wegen en spoor. Voor de hoofdwegen alleen gaat het volgens eerder onderzoek van de Rekenkamer om een tekort van 20,5 miljard euro, en voor het spoor om 2,9 miljard euro.

Grootschalige inzet van militaire corridors raakt ook het dagelijks verkeer van burgers. Rijstroken of hele wegen kunnen tot 24 uur worden vrijgehouden voor militair transport. In een NAVO artikel 5-oorlogsscenario, met meerdere transporten per dag, zou het volgens de Rekenkamer onmogelijk zijn om op het spoor een reguliere dienstregeling vast te houden.

Minister Karremans van Infrastructuur en Waterstaat erkent in zijn bestuurlijke reactie de conclusies van de Rekenkamer. Hij zegt dat het op orde brengen van verouderde infrastructuur prioriteit krijgt bij een lopende herprioritering van het Mobiliteits- en Deltafonds. Uit het Mobiliteitsfonds betaalt het Rijk de aanleg en instandhouding van rijkswegen en spoor, uit het Deltafonds de waterveiligheid en de vaarwegen; een herprioritering verschuift geld tussen projecten binnen die fondsen. Medio oktober 2026 informeert de minister de Tweede Kamer over de uitkomsten van die herprioritering. Hoeveel extra geld specifiek voor militaire mobiliteit nodig is, is volgens hem nog niet volledig duidelijk. De raming van de Rekenkamer, mogelijk 9,5 miljard euro, staat daarmee voorlopig als enig concreet bedrag op tafel.