Negen verdachten van arbeidsuitbuiting voor de rechter, terwijl meldingen met 13 procent stijgen

Maar negen verdachten van arbeidsuitbuiting stonden vorig jaar voor de rechter. Dat meldt de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen Conny Rijken in haar jaarlijkse rapportage. Dat aantal staat in schril contrast met het aantal meldingen van arbeidsuitbuiting. Dat steeg volgens de Nationaal Rapporteur Mensenhandel het afgelopen jaar met 13 procent. Ook het aantal meldingen van seksuele uitbuiting nam toe.

Rijken is een onafhankelijke functionaris. Zij informeert de Nederlandse regering jaarlijks over de omvang en aanpak van mensenhandel, waaronder arbeidsuitbuiting: het onder dwang of misleiding laten werken van mensen tegen oneerlijke voorwaarden. Daarvoor brengt haar instituut cijfers van politie, Openbaar Ministerie, Arbeidsinspectie en hulporganisaties samen in één jaarrapportage. Arbeidsuitbuiting valt in het Wetboek van Strafrecht onder mensenhandel, naast seksuele uitbuiting, orgaanhandel en gedwongen criminaliteit. De groei van het aantal meldingen werkt niet door in de rechtszaal. Volgens de Nationaal Rapporteur Mensenhandel komt maar een klein deel van de daders voor de rechter; meerdere media noemen dat aantal zeer beperkt vergeleken met de groei van het aantal meldingen.

Waar de keten vastloopt, blijkt uit de cijfers van de Arbeidsinspectie. Die toezichthouder onderzoekt onder meer arbeidsomstandigheden en arbeidsuitbuiting. De inspectie ontving vorig jaar 308 signalen van mensenhandel, meldt de Nationaal Rapporteur Mensenhandel. Daarvan werden er 128 als formele melding geregistreerd. Daarop volgden 57 opsporingsonderzoeken naar arbeidsuitbuiting. Van die onderzoeken droeg de Arbeidsinspectie er maar 10 over aan het Openbaar Ministerie, voor strafvervolging. Van signaal tot zaak voor de rechter valt dus het grootste deel van de meldingen af. Niet elke tip wordt een formele melding, niet elke melding een opsporingsonderzoek, en niet elk onderzoek een zaak bij het Openbaar Ministerie.

Het aantal meldingen groeide niet gelijk over de sectoren. In de horeca verdubbelde het bijna. In de land- en tuinbouw ging het bijna om een verdrievoudiging. Dat meldt de Nationaal Rapporteur Mensenhandel in haar jaarrapportage Jaarcijfers Mensenhandel 2025. Beide sectoren leunen zwaar op seizoenswerk en arbeidsmigranten. Die migranten zijn vaak afhankelijk van hun werkgever voor huisvesting en verblijfsstatus. Die afhankelijkheid maakt het voor werknemers moeilijker om misstanden te melden. Een conflict met de werkgever kan immers ook hun woning of inkomen raken. Onder alle slachtoffers van arbeidsuitbuiting komen de Poolse, Roemeense en Spaanse nationaliteit het vaakst voor. Dat meldt de Nationaal Rapporteur Mensenhandel in dezelfde rapportage.

Volgens de Nationaal Rapporteur Mensenhandel schiet de huidige aanpak tekort. Opsporing en handhaving richten zich vooral op de meest schrijnende, extreme excessen, waardoor minder zichtbare of structurele vormen van uitbuiting onderbelicht blijven, meldt de Nationaal Rapporteur Mensenhandel. Juist die minder zichtbare vormen zijn moeilijker aan te tonen. Denk aan onderbetaling of afgedwongen overuren zonder directe dwang of geweld, in plaats van de extreme gevallen die nu de aandacht krijgen.

Rijken dringt aan op een aanpak die verder gaat dan het ingrijpen bij de ergste excessen alleen. Pas als meer van die minder zichtbare zaken opsporing en vervolging bereiken, groeit het aantal zaken voor de rechter mee met het aantal meldingen. Haar volgende jaarrapportage, over het komende jaar, moet laten zien of dat is gelukt.